Chuyển đổi chăn nuôi bền vững trong hệ thống lương thực thực phẩm ở châu Á - Thái Bình Dương

Chuyển đổi chăn nuôi bền vững trong hệ thống lương thực thực phẩm ở châu Á - Thái Bình Dương

Tham dự Hội nghị có hơn 150 đại biểu là các nhà hoạch định chính sách, nhà quản lý, nhà khoa học, cán bộ nghiên cứu từ các quốc gia; đại diện các đại sứ quán, tổ chức quốc tế, viện nghiên cứu, tổ chức tài chính và khu vực tư nhân.

Phát biểu khai mạc Hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến cho biết, hệ thống lương thực thực phẩm toàn cầu đang đứng trước bước ngoặt mang tính lịch sử. Thế giới cần bảo đảm an ninh lương thực, dinh dưỡng cho gần 10 tỷ người vào năm 2050, trong khi biến đổi khí hậu, suy giảm tài nguyên thiên nhiên đang đặt ra nhiều thách thức đối với sản xuất nông nghiệp và bảo vệ môi trường. Trong tiến trình chuyển đổi đó, ngành chăn nuôi giữ vai trò đặc biệt quan trọng, không chỉ cung cấp nguồn protein thiết yếu cho dinh dưỡng của hàng tỷ người mà còn là sinh kế của hàng trăm triệu nông dân trên toàn thế giới.

Đặc biệt, khu vực châu Á - Thái Bình Dương, nơi sinh sống của gần 60% dân số toàn cầu đang trong quá trình chuyển đổi các hệ thống nông nghiệp và thực phẩm, trong đó, chăn nuôi đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế khu vực, đóng góp từ 18 - 30% GDP nông nghiệp. Tuy vậy, các hệ thống chăn nuôi đang phải đối mặt với nhiều thách thức liên quan đến khí hậu, môi trường, thay đổi nhu cầu của người tiêu dùng cũng như áp lực về đất đai và nước. Cách thức chúng ta sản xuất, quản lý, phát triển ngành chăn nuôi trong những thập kỷ tới sẽ góp phần quyết định mức độ thành công của quá trình chuyển đổi hệ thống lương thực thực phẩm toàn cầu.

Tại Việt Nam, chăn nuôi là một trong những trụ cột quan trọng của ngành nông nghiệp, đóng góp khoảng 27% giá trị sản xuất toàn ngành và tạo sinh kế cho hàng triệu hộ nông dân. Những năm gần đây, ngành chăn nuôi đã có bước chuyển mình mạnh mẽ từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa quy mô lớn, ứng dụng khoa học công nghệ và phát triển theo chuỗi giá trị. Hiện Việt Nam duy trì tổng đàn lợn trên 31 triệu con, đàn gia cầm trên 585 triệu con, với sản lượng thịt các loại đạt khoảng 8,7 triệu tấn/năm. Việt Nam cũng là quốc gia nằm trong nhóm các nước có ngành chăn nuôi phát triển nhanh, năng động của thế giới và là một trong những trung tâm sản xuất thức ăn chăn nuôi lớn của khu vực. Từ thực tiễn phát triển đất nước cũng như bài học từ kinh nghiệm quốc tế, chuyển đổi hệ thống lương thực thực phẩm theo hướng minh bạch, trách nhiệm, bền vững không còn là sự lựa chọn, mà là yêu cầu cấp thiết của thời đại.

Thứ trưởng Phùng Đức Tiến nhấn mạnh, quá trình chuyển đổi ngành chăn nuôi trong giai đoạn tới là yêu cầu cấp thiết và cần được thúc đẩy dựa trên ba định hướng chiến lược quan trọng: (i) Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải trở thành động lực trung tâm của phát triển chăn nuôi. Việc tăng cường giống vật nuôi năng suất cao, dinh dưỡng chính xác, ứng dụng công nghệ sinh học, công nghệ số và hệ thống quản lý thông minh, quản trị ngành bằng dữ liệu số sẽ góp phần nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh của ngành; (ii) Phát triển chăn nuôi phải gắn chặt với an toàn sinh học và cách tiếp cận “Một sức khỏe - One Health”.

Trong đó, việc xâydựng hệ thống thú y hiện đại và tăng cường giám sát dịch bệnh là yếu tố then chốt để bảo vệ sức khỏe con người, động vật, hệ sinh thái; (iii) Chăn nuôi cần trở thành một phần của giải pháp khí hậu và cải thiện sinh kế cho người dân, thông qua phát triển các mô hình chăn nuôi xanh, kinh tế tuần hoàn và quản lý chất thải hiệu quả nhằm giảm phát thải khí nhà kính.

Dưới góc độ nghiên cứu quốc tế, bà Siboniso Moyo, Phó Tổng Giám đốc ILRI nhấn mạnh, khoa học và đổi mới sáng tạo là chìa khóa để chuyển đổi hệ thống chăn nuôi. Những nghiên cứu về sức khỏe động vật, chăn nuôi thích ứng với biến đổi khí hậu và cách tiếp cận “Một sức khỏe” có thể giúp mọi quốc gia nâng cao năng suất, đồng thời quản lý tốt hơn nguy cơ dịch bệnh cũng như áp lực lên môi trường.

Hiện thành viên của CGIAR, ILRI đang hợp tác với nhiều đối tác tại châu Phi, châu Á để tạo ra bằng chứng khoa học, giải pháp thực tiễn cho hệ thống chăn nuôi năng suất, bền vững hơn và có khả năng chống chịu tốt hơn, nhất là đối với nông hộ nhỏ. “Châu Á là khu vực chiến lược của ILRI, còn Việt Nam là nơi tổ chức này đã hiện diện gần 20 năm, hợp tác trong các lĩnh vực như sức khỏe vật nuôi, một sức khỏe, an toàn thực phẩm, chăn nuôi thích ứng khí hậu và chuỗi giá trị chăn nuôi” - bà Siboniso Moyo cho biết.

Gửi thông điệp đến Hội nghị, ông Alue Dohong, Phó Giám đốc Văn phòng FAO khu vực châu Á - Thái Bình Dương thông tin, cứ 4 người ở châu Á thì có một người vẫn đang phải đối mặt với tìn trạng bất ổn an ninh lương thực ở mức độ trung bình hoặc nghiêm trọng, nhiều hộ gia đình không đủ khả năng chi trả cho chế độ ăn có đủ thực phẩm nguồn gốc động vật giàu protein và vi chất dinh dưỡng.

Bên cạnh vai trò về thực phẩm, chăn nuôi còn gắn trực tiếp với sinh kế, khả năng chống chịu và phát triển nông thôn; hỗ trợ hàng trăm triệu nông dân, cộng đồng chăn nuôi du mục và các tác nhân trong chuỗi giá trị. Vì vậy, cần thiết phải chuyển đổi các hệ thống chăn nuôi để đóng góp vào hệ thống thực phẩm lành mạnh, bền vững hơn, giúp tăng cường an ninh lương thực, bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng.

Với vai trò đồng tổ chức, ông François Roger, Giám đốc khu vực Đông Nam Á của CIRAD khẳng định tầm quan trọng của hợp tác khoa học trong việc hỗ trợ các quốc gia giải quyết mọi thách thức phức tạp. “Đối với hàng triệu nông dân trong khu vực, chăn nuôi là trụ cột của sinh kế. Các quan hệ đối tác nghiên cứu giúp phát triển những giải pháp phù hợp với hệ thống canh tác đa dạng, đồng thời bảo đảm quá trình chuyển đổi ngành chăn nuôi, đóng góp vào phát triển bao trùm và bền vững” - ông François Roger nhấn mạnh.

Trong phần thảo luận chung, các đại biểu tham dự đều nhất trí cho rằng, chăn nuôi của tương lai không chỉ là sản xuất nhiều hơn, mà phải sản xuất thông minh hơn, xanh hơn, bao trùm, có trách nhiệm hơn với con người và hành tinh. Đồng thời, Hội nghị đã thẳng thắn nhận diện rõ những “điểm nghẽn” về chính sách, tài chính, kỹ thuật giữa các quốc gia; chia sẻ, nhân rộng giải pháp chăn nuôi bền vững đã thành công trong thực tiễn để thúc đẩy chăn nuôi bền vững trong bối cảnh nhu cầu đối với thực phẩm có nguồn gốc động vật an toàn và giàu dinh dưỡng ngày càng gia tăng, cùng với yêu cầu mở rộng sản xuất, cải thiện sinh kế nông dân; đề xuất một số giải pháp nhằm hài hòa hóa các quy chuẩn, tiêu chuẩn khu vực để thúc đẩy dòng vốn đầu tư và thương mại nông sản; khởi động xây dựng Chương trình hợp tác chung khu vực Châu Á - Thái Bình Dương về phát triển chăn nuôi bền vững... Những khuyến nghị này được kỳ vọng sẽ định hướng cho các hoạt động hợp tác trong tương lai của khu vực và đóng góp vào nỗ lực toàn cầu, nhằm chuyển đổi hệ thống chăn nuôi trong khuôn khổ quá trình chuyển đổi rộng hơn của các hệ thống thực phẩm. Đồng thời, tạo nền tảng để các quốc gia và đối tác chia sẻ mô hình thành công, xác định lĩnh vực ưu tiên về an ninh lương thực - dinh dưỡng, sinh kế nông thôn, sức khỏe vật nuôi, Một sức khỏe và chăn nuôi thích ứng khí hậu, qua đó tăng cường hợp tác khu vực trong giai đoạn tới; xây dựng khuyến nghị cho một lộ trình khu vực, hướng tới chuyển đổi bền vững ngành chăn nuôi, bao gồm ưu tiên về nghiên cứu, chính sách và đầu tư.