Khởi công khu đô thị ven sông Hồng tại Lĩnh Nam, mở rộng không gian sống phía Nam Hà Nội

Khu đô thị ven sông Hồng tại Lĩnh Nam chính thức khởi công

Hình thành không gian đô thị ven sông quy mô lớn

Lễ khởi công Dự án Khu đô thị đa mục tiêu và Khu đô thị định cư tại phường Lĩnh Nam được tổ chức ngày 11/8, đánh dấu bước khởi đầu của một không gian đô thị ven sông Hồng tại cửa ngõ phía Nam Hà Nội.

Theo thông tin từ đơn vị tổ chức, buổi lễ do Liên danh Đại Quang Minh - THACO - Hòa Phát và Tập đoàn Tương Lai Sông Hồng tổ chức. Dự án được định hướng cụ thể hóa chủ trương xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong giai đoạn mới.

Khu đô thị đa mục tiêu có diện tích khoảng 169,5ha, trong khi Khu đô thị định cư rộng khoảng 98ha. Hai khu vực được quy hoạch liền kề, kết nối về hạ tầng thông qua các tuyến giao thông chính gồm Đại lộ sông Hồng, đường xuyên tâm và đường ven sông.

Một trong những điểm đáng chú ý của quy hoạch là khoảng 93ha dành cho công viên bán ngập và công viên chuyên đề. Cùng với hệ thống giao thông, hạ tầng kỹ thuật và các công trình công cộng, quỹ đất này được kỳ vọng góp phần hình thành một chỉnh thể đô thị tương đối đồng bộ, hài hòa hơn với cảnh quan tự nhiên ven sông.

Trong đời sống của một đô thị lớn, không gian công cộng ngày càng giữ vai trò quan trọng. Công viên, quảng trường, đường dạo, hồ điều hòa và các vùng sinh thái không chỉ đáp ứng nhu cầu nghỉ ngơi, vận động của cư dân mà còn có thể trở thành những điểm đến trải nghiệm của thành phố.

Nếu được triển khai đúng định hướng, hệ thống cảnh quan tại Lĩnh Nam có thể góp phần mở rộng bản đồ vui chơi, thư giãn ở phía Nam Hà Nội, nơi đang có tốc độ đô thị hóa nhanh nhưng vẫn cần thêm những không gian xanh đủ lớn và có tính kết nối.

Hướng tới cộng đồng dân cư thống nhất

Theo quy hoạch được công bố, điểm khác biệt của dự án là không tạo ra sự phân tách về khả năng tiếp cận tiện ích giữa cư dân Khu đô thị đa mục tiêu và Khu đô thị định cư.

Các nhóm cư dân được định hướng sử dụng chung hệ thống hạ tầng xã hội và tiện ích đô thị theo tiêu chuẩn đồng bộ. Cách tiếp cận này hướng tới việc hình thành một cộng đồng dân cư thống nhất, thay vì phát triển những khu vực tách rời về không gian và điều kiện sống.

Quy mô dân số dự kiến của toàn khu vào khoảng 148.000 người. Bên cạnh việc đáp ứng nhu cầu nhà ở, dự án được kỳ vọng tạo việc làm cho khoảng 15.000–20.000 lao động, qua đó bổ sung nguồn sinh kế và thúc đẩy hoạt động kinh tế tại khu vực phía Nam Thủ đô.

Với một dự án đô thị có quy mô dân số lớn, bài toán không chỉ nằm ở số lượng nhà ở. Chất lượng sống còn phụ thuộc vào khả năng tiếp cận trường học, y tế, giao thông, việc làm, không gian xanh và các hoạt động văn hóa – cộng đồng.

Bởi vậy, việc tổ chức hạ tầng xã hội đồng bộ, bảo đảm kết nối giữa các khu chức năng và hạn chế sự phân tầng về tiện ích sẽ là những yếu tố cần được theo dõi trong suốt quá trình triển khai.

Đô thị thích ứng với dòng chảy tự nhiên

Lĩnh Nam nằm trong không gian chịu tác động trực tiếp của hệ sinh thái sông Hồng. Đây vừa là lợi thế về cảnh quan, vừa đặt ra yêu cầu cao đối với công tác thủy văn, thoát lũ, an toàn đê điều và khả năng thích ứng với thiên tai.

Theo hồ sơ giới thiệu dự án, quá trình nghiên cứu quy hoạch được xây dựng trên cơ sở tôn trọng địa hình, dòng chảy và hệ sinh thái ven sông đã hình thành qua thời gian. Các yếu tố tự nhiên được xem xét trong quá trình thiết kế nhằm hướng đến một đô thị hiện đại nhưng không tách rời môi trường bản địa.

Dự án có sự tham gia nghiên cứu, tư vấn của nhiều đơn vị trong nước và quốc tế. Viện Deltares của Hà Lan tham gia các nội dung liên quan đến thủy văn, thủy lực, hình thái lòng sông, chỉnh trị sông và an toàn đê điều. Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam và Viện Quy hoạch Thủy lợi Việt Nam đảm nhiệm nghiên cứu, tư vấn trong những lĩnh vực chuyên môn liên quan.

Công ty Haskoning của Hà Lan tham gia nghiên cứu thủy văn; Công ty tư vấn kiến trúc Sasaki của Mỹ thực hiện tư vấn quy hoạch tổng thể. Viện Quy hoạch Đô thị và Nông thôn Quốc gia thuộc Bộ Xây dựng tham gia công tác quy hoạch; Công ty Cổ phần Tư vấn Thiết kế Đô thị Hà Nội thực hiện quy hoạch tỷ lệ 1/500.

Việc huy động các đơn vị có chuyên môn về thủy văn, quy hoạch, giao thông, môi trường và sinh thái cho thấy tính phức tạp của một dự án phát triển trong không gian ven sông. Hiệu quả thực tế của các giải pháp sẽ cần được đánh giá bằng quá trình triển khai, vận hành và khả năng ứng phó với những kịch bản thời tiết cực đoan.

Mô hình phân tầng cao độ và kiến trúc cột thoáng

Giải pháp kỹ thuật đáng chú ý được giới thiệu tại dự án là mô hình đô thị phân tầng cao độ kết hợp kiến trúc cột thoáng.

Theo phương án nghiên cứu, mực lũ cấp III ở cao độ khoảng +11,5m được sử dụng làm một trong những cơ sở tính toán. Các không gian chức năng quan trọng dự kiến được bố trí ở cao trình khoảng +12,4m.

Một số tuyến giao thông huyết mạch được tổ chức trên cầu cạn, trong khi công trình sử dụng kết cấu cột thoáng nhằm giải phóng một phần không gian mặt đất phía dưới và hạn chế cản trở dòng chảy.

Cấu trúc này được tính toán để khu đô thị có thể vận hành theo hai trạng thái. Vào mùa cạn, không gian phía dưới có thể trở thành công viên tuyến tính, quảng trường, khu cảnh quan và địa điểm sinh hoạt cộng đồng. Khi nước lên, khu vực thấp hơn tham gia điều tiết, dẫn nước về hồ điều hòa và vùng trũng sinh thái; các tuyến giao thông cùng chức năng quan trọng vẫn được duy trì ở cao độ phía trên trong phạm vi thiết kế.

Dự án đồng thời tích hợp mô hình “đô thị bọt biển” thông qua hồ điều hòa, mương lọc sinh học, hạ tầng xanh và vật liệu thấm nước. Thay vì tìm cách đẩy nước mưa ra khỏi khu đô thị trong thời gian ngắn, hệ thống được định hướng tăng khả năng thấm, lưu giữ và điều tiết nước theo chu trình tự nhiên.

Đây là cách tiếp cận đang được nhiều thành phố quan tâm trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm gia tăng nguy cơ mưa lớn, ngập úng và đảo nhiệt đô thị.

Gần 149ha cây xanh và công viên ven sông

Trong tổng thể quy hoạch, gần 149ha được dành cho cây xanh và công viên ven sông, tương đương khoảng 40% diện tích toàn khu. Quỹ đất này dự kiến hình thành mạng lưới cảnh quan gồm công viên, mặt nước, hồ điều hòa và các vùng trũng sinh thái liên hoàn.

Bên cạnh chức năng điều tiết nước mặt và cải thiện vi khí hậu, hệ thống cây xanh còn có thể mở rộng không gian sinh hoạt ngoài trời cho cộng đồng. Với khách tham quan, những tuyến đi bộ ven sông, quảng trường và công viên chuyên đề cũng là cơ sở để phát triển các trải nghiệm du lịch đô thị, thể thao, giải trí và khám phá thiên nhiên.

Khái niệm “ốc đảo ven sông Hồng” được đơn vị phát triển sử dụng để mô tả hình ảnh một đô thị được bao quanh, kết nối bởi cây xanh, mặt nước và hệ sinh thái ven sông. Tuy nhiên, giá trị của mô hình này sẽ không chỉ được đo bằng phối cảnh kiến trúc, mà còn phụ thuộc vào chất lượng không gian công cộng, khả năng tiếp cận của người dân và mức độ bảo tồn hệ sinh thái trong thực tế.

Việc khởi công dự án tại Lĩnh Nam cho thấy xu hướng chuyển dịch từ phát triển đô thị quay lưng với dòng sông sang khai thác sông Hồng như một trục cảnh quan và sinh thái của Hà Nội.

Trong tương lai, nếu mạng lưới công viên, quảng trường và không gian ven sông được kết nối hiệu quả với hệ thống giao thông, nơi đây có thể trở thành một phần của hành trình khám phá Hà Nội đương đại - nơi đời sống đô thị, cảnh quan tự nhiên và những trải nghiệm bên dòng sông cùng hiện diện.

Dự án Khu đô thị đa mục tiêu và Khu đô thị định cư tại phường Lĩnh Nam vì thế không chỉ đặt ra câu chuyện về mở rộng không gian ở. Đây còn là phép thử đối với cách Hà Nội tổ chức những khu đô thị ven sông: lấy con người làm trung tâm, coi thiên nhiên là nền tảng và xem khả năng thích ứng là một tiêu chí quan trọng của phát triển bền vững.