Việt Nam - Nhật Bản chuyển từ 'kết nối' sang 'cùng kiến tạo' công nghệ

Việt Nam - Nhật Bản chuyển từ “kết nối” sang “cùng kiến tạo” công nghệ

Chiều 13/8 tại Hà Nội, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), Bộ Tài chính phối hợp với Đại sứ quán Nhật Bản tổ chức Diễn đàn Đổi mới sáng tạo Việt Nam - Nhật Bản với chủ đề “Kiến tạo hệ sinh thái đổi mới sáng tạo địa phương: Từ nền tảng công nghệ chiến lược đến hợp tác thực chất giữa doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học”.

Không chỉ là nơi chia sẻ kinh nghiệm, diễn đàn còn cho thấy một chuyển động đáng chú ý trong hợp tác Việt Nam - Nhật Bản: từ những kết nối đơn lẻ sang xây dựng mạng lưới; từ chuyển giao công nghệ sang cùng nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa; từ các biên bản hợp tác sang những dự án có địa chỉ, nguồn lực và sản phẩm đầu ra rõ ràng.

Đưa đổi mới sáng tạo trở thành động lực tăng trưởng

Phát biểu khai mạc diễn đàn, ông Hoàng Trung Hiếu, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia, nhấn mạnh Việt Nam đang từng bước đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực quan trọng của tăng trưởng.

Trong hành trình đó, Nhật Bản được xác định là một trong những đối tác quan trọng hàng đầu của Việt Nam, với nền tảng vững chắc về khoa học công nghệ, công nghiệp, nguồn nhân lực cùng mạng lưới doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học có năng lực.

Đây là những điều kiện quan trọng để quan hệ hợp tác giữa hai nước tiến thêm một bước: không dừng ở việc đưa công nghệ vào Việt Nam mà hướng tới quá trình đồng sáng tạo, trong đó các bên cùng tham gia từ nghiên cứu, thử nghiệm đến hoàn thiện sản phẩm và đưa sản phẩm ra thị trường.

Theo ông Hoàng Trung Hiếu, cơ sở NIC tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc đang từng bước trở thành điểm gặp gỡ của công nghệ, trí tuệ và các nguồn lực đổi mới sáng tạo Việt Nam - Nhật Bản.

“Cơ sở Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc đã trở thành điểm hội tụ của công nghệ, trí tuệ và nguồn lực Việt Nam - Nhật Bản, trên nền tảng một hệ sinh thái đã có nhiều kết nối với các đối tác từ Nhật Bản. NIC sẽ tiếp tục phát huy những nền tảng này, kết nối các nguồn lực, thúc đẩy nghiên cứu, thử nghiệm, đào tạo và triển khai các dự án công nghệ cụ thể, để Hòa Lạc trở thành một điểm đến hợp tác đổi mới sáng tạo Việt Nam - Nhật Bản có tính kết nối và lan tỏa”, ông Hoàng Trung Hiếu nhấn mạnh.

Cách gọi Hòa Lạc là một “điểm đến hợp tác” gợi ra một tầm nhìn rộng hơn về địa phương trong kỷ nguyên kinh tế tri thức. Sức hấp dẫn của một vùng đất giờ đây không chỉ được tạo nên bởi cảnh quan, di sản hay hệ thống dịch vụ, mà còn đến từ khả năng quy tụ nhân tài, phòng thí nghiệm, doanh nghiệp công nghệ và những ý tưởng có thể chuyển hóa thành sản phẩm.

Khi được kết nối với hệ sinh thái giáo dục, đô thị, giao thông và dịch vụ, các trung tâm đổi mới sáng tạo còn có khả năng tạo ra dòng dịch chuyển mới của chuyên gia, nhà đầu tư, sinh viên và doanh nhân. Đây cũng là nền tảng để phát triển các loại hình du lịch hội nghị, hội thảo, nghiên cứu, giáo dục và trải nghiệm công nghệ tại địa phương.

Hợp tác trong những lĩnh vực công nghệ giàu tiềm năng

Tại diễn đàn, ông Ishikawa Isamu, Phó Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam, đề cập những lĩnh vực công nghệ có nhiều triển vọng hợp tác như nông nghiệp, ESG, nhà máy thông minh, y tế, hạ tầng số và Internet vạn vật (IoT).

Đây đều là những lĩnh vực có khả năng tạo ra tác động lan tỏa đối với quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Công nghệ nông nghiệp có thể góp phần nâng cao giá trị đặc sản địa phương và phát triển du lịch nông thôn; hạ tầng số và IoT hỗ trợ quản trị đô thị, điểm đến thông minh; trong khi ESG đang trở thành một trong những thước đo quan trọng đối với doanh nghiệp, dự án đầu tư và ngành du lịch có trách nhiệm.

“Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đã trở thành những trụ cột quan trọng trong quan hệ hợp tác giữa Nhật Bản và Việt Nam. Chính phủ Nhật Bản sẽ tiếp tục phối hợp với Chính phủ Việt Nam để hỗ trợ các doanh nghiệp khởi nghiệp và thúc đẩy môi trường đổi mới sáng tạo, qua đó đóng góp vào sự phát triển kinh tế và xã hội của Việt Nam”, Phó Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam bày tỏ.

Cam kết này có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh các địa phương Việt Nam đang tìm kiếm mô hình tăng trưởng mới dựa trên công nghệ, dữ liệu và nguồn nhân lực chất lượng cao. Kinh nghiệm của Nhật Bản trong tổ chức hệ sinh thái nghiên cứu, quản trị chất lượng và kết nối khu vực công với doanh nghiệp có thể mang lại những gợi mở thiết thực cho Việt Nam.

Ở chiều ngược lại, Việt Nam sở hữu thị trường năng động, lực lượng lao động trẻ và cộng đồng startup giàu khát vọng. Sự bổ trợ giữa nền tảng công nghệ của Nhật Bản và khả năng thích ứng nhanh của Việt Nam là cơ sở để hai bên cùng hình thành những sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới.

Ba chuyển đổi để hợp tác đi vào chiều sâu

Chia sẻ tại diễn đàn, nguyên Phó Thủ tướng Nguyễn Chí Dũng cho rằng hợp tác Việt Nam - Nhật Bản về công nghệ và đổi mới sáng tạo trong giai đoạn tới cần hướng đến ba chuyển đổi lớn.

Trước hết là chuyển từ chuyển giao công nghệ sang cùng nghiên cứu, cùng phát triển và cùng thương mại hóa công nghệ. Đây là sự thay đổi căn bản về vị thế: Việt Nam không chỉ là nơi tiếp nhận hay ứng dụng thành quả có sẵn mà tham gia sâu hơn vào quá trình tạo ra tri thức, công nghệ và giá trị mới.

Chuyển đổi thứ hai là đi từ những điểm đổi mới sáng tạo riêng lẻ đến một mạng lưới đổi mới sáng tạo được kết nối. Trong mạng lưới ấy, doanh nghiệp hiểu nhu cầu thị trường, trường đại học và viện nghiên cứu cung cấp nền tảng tri thức, còn Nhà nước kiến tạo môi trường chính sách và hạ tầng hỗ trợ.

Chuyển đổi thứ ba là từ các thỏa thuận hợp tác sang những kết quả cụ thể, có thể nhìn thấy và đo đếm được.

“Giá trị của hợp tác đổi mới sáng tạo phải là công nghệ được cùng phát triển; nhân lực được đào tạo; phòng thí nghiệm và trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D) được hình thành; dự án đầu tư được triển khai; doanh nghiệp và startup mới được phát triển; sản phẩm mới được đưa ra thị trường”, nguyên Phó Thủ tướng Nguyễn Chí Dũng cho hay.

Thông điệp này cũng đặt ra một thước đo thực chất hơn cho các chương trình hợp tác quốc tế. Thành công không chỉ nằm ở số lượng sự kiện hay văn bản ký kết, mà phải được phản ánh qua năng lực công nghệ được nâng lên, đội ngũ nhân lực được hình thành và những sản phẩm có thể bước ra thị trường.

Hình thành Không gian đổi mới sáng tạo Việt Nam - Nhật Bản

Một nội dung đáng chú ý được công bố tại diễn đàn là Không gian đổi mới sáng tạo Việt Nam - Nhật Bản (Viet Nam - Japan Innovation Hub) sẽ được khai trương tại NIC Hòa Lạc trong khuôn khổ dự án do Chính phủ Nhật Bản hỗ trợ và Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) phối hợp triển khai.

Không gian này được kỳ vọng trở thành nền tảng hợp tác công nghệ thực chất giữa hai nước, nơi doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và chuyên gia có thể cùng nghiên cứu, thử nghiệm, đào tạo, ươm tạo và kết nối đầu tư. Từ đó, các chương trình R&D và dự án công nghệ cụ thể có điều kiện hình thành, phát triển.

Điểm nhấn chuyên môn của diễn đàn là hai phiên tọa đàm về “Đồng kiến tạo hệ sinh thái đổi mới sáng tạo: Hội tụ kết nối hạ tầng, con người và chính sách, qua góc nhìn kinh nghiệm Việt Nam - Nhật Bản” và “Thúc đẩy hợp tác Việt Nam - Nhật Bản trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược”.

Các đại biểu tập trung thảo luận nhiều vấn đề thiết thực như xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có năng lực cạnh tranh, từ nghiên cứu đột phá đến hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp vươn tầm thế giới; phát triển Khu Công nghệ cao Hòa Lạc thành mô hình hợp tác tiêu biểu Việt Nam - Nhật Bản; kiến tạo hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đạt tầm quốc tế; cùng mô hình hợp tác phát triển các ngành công nghệ chiến lược.

Diễn đàn cũng đề cập những ví dụ hợp tác cụ thể như phát triển Viet Nam - Japan Innovation Hub và phòng thí nghiệm máy bay không người lái UAV Lab tại Hòa Lạc.

Từ một diễn đàn tại Hà Nội, điều được mở ra không chỉ là thêm những cuộc gặp gỡ giữa các đối tác. Quan trọng hơn, đó là nỗ lực tạo dựng một không gian để tri thức gặp thị trường, công nghệ gặp nhu cầu thực tiễn và ý tưởng có cơ hội đi hết hành trình từ phòng nghiên cứu đến đời sống.

Khi đổi mới sáng tạo không còn là những “ốc đảo” riêng lẻ mà trở thành một mạng lưới được kết nối, mỗi địa phương cũng có thêm cơ hội tìm thấy lợi thế riêng, nâng cao sức cạnh tranh và kiến tạo những giá trị phát triển bền vững. Hợp tác Việt Nam - Nhật Bản, vì thế, đang đứng trước một cánh cửa mới: cánh cửa của cùng nghiên cứu, cùng hành động và cùng tạo ra kết quả.