'Hành trình 85 năm: Tre bền - Măng vươn': Khi du lịch trở thành không gian giáo dục di sản cho thế hệ trẻ

'Hành trình 85 năm: Tre bền - Măng vươn': Khi du lịch trở thành không gian giáo dục di sản cho thế hệ trẻ

Chương trình do Đoàn Thanh niên – Hội đồng Đội phường Đống Đa phối hợp với Công ty Cổ phần Du lịch Dịch vụ Thương mại BHL tổ chức, nhân kỷ niệm 85 năm Ngày thành lập Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh (15/5/1941 – 15/5/2026).

Điều đáng chú ý là thay vì lựa chọn hình thức mít tinh hay hoạt động ngoại khóa quen thuộc, ban tổ chức đã đưa lịch sử và truyền thống Đội TNTP Hồ Chí Minh lên một chuyến tàu di sản, nơi hành trình trở thành “lớp học mở” cho thiếu nhi.

Đưa lịch sử ra khỏi không gian lớp học

Khoảng 100 đại biểu, giáo viên Tổng phụ trách Đội và thiếu nhi tiêu biểu đã tham gia hành trình trên chuyến tàu Hà Nội 5 Cửa Ô phiên bản đặc biệt. Thành phần tham gia gồm các đồng chí Chủ tịch Hội đồng Đội quận Đống Đa qua các thời kỳ; hiệu trưởng các trường tiểu học, trung học cơ sở; giáo viên Tổng phụ trách Đội; cùng các đội viên tiêu biểu trên địa bàn phường Đống Đa.

Trong số đó có nhiều em nhỏ đến từ Nhà Nuôi dưỡng trẻ em Hữu Nghị Đống Đa và Trường Phổ thông Cơ sở Xã Đàn – những đối tượng ít có điều kiện tiếp cận các hoạt động trải nghiệm văn hóa quy mô lớn.

Ngay từ thời điểm xuất phát tại Ga Hà Nội, không khí chương trình đã mang màu sắc của một hành trình ký ức. Đội nghi lễ đánh trống chào mừng, các em thiếu nhi xếp hàng chuẩn bị lên tàu, trong khi những ca khúc quen thuộc về Đội vang lên tại khu vực ga.

Dự lễ xuất phát có Nhà giáo Nhân dân, Anh hùng Lao động Nguyễn Đức Thìn – người khởi xướng phong trào “Nghìn việc tốt”; đồng chí Nguyễn Ngọc Việt, Thành ủy viên, Đại biểu chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội, nguyên Bí thư Đảng ủy phường Đống Đa; đồng chí Nguyễn Thị Xuân Lan, nguyên Phó Chánh Văn phòng Thành ủy Hà Nội, Chủ tịch Hội đồng Đội thành phố; cùng nhiều đại biểu của thành phố Hà Nội và phường Đống Đa.

Điểm đặc biệt của hành trình không nằm ở quãng đường di chuyển, mà ở cách lịch sử được kể lại thông qua trải nghiệm thực tế. Trong suốt hành trình, các em thiếu nhi được nghe kể về quá trình hình thành và phát triển của Đội TNTP Hồ Chí Minh, tham gia trò chơi tìm hiểu lịch sử Đội, cùng hát những bài ca truyền thống và giao lưu với các thế hệ cán bộ Đội.

Ở góc độ giáo dục, đây là cách tiếp cận đáng chú ý trong bối cảnh nhiều hoạt động truyền thống dành cho thiếu nhi đang gặp khó khăn trong việc tạo sự hứng thú. Thay vì tiếp cận lịch sử qua những bài giảng mang tính lý thuyết, các em được “sống” trong không gian lịch sử, được nghe kể chuyện trực tiếp và tham gia các hoạt động tương tác.

Khi trải nghiệm văn hóa trở thành một phần của hành trình

Một trong những điểm nhấn của chương trình là phần giao lưu với Nhà giáo Nhân dân, Anh hùng Lao động Nguyễn Đức Thìn – người được nhiều thế hệ thiếu nhi biết đến với phong trào “Nghìn việc tốt”.

Trên chuyến tàu di sản, ông kể cho các em nghe về Đội Thiếu niên du kích Đình Bảng, về những năm tháng thiếu nhi Việt Nam tham gia kháng chiến và về sự ra đời của phong trào “Nghìn việc tốt” – một trong những phong trào có sức lan tỏa sâu rộng trong lịch sử Đội TNTP Hồ Chí Minh.

Việc đưa nhân chứng lịch sử tham gia hành trình giúp những câu chuyện trở nên gần gũi và giàu cảm xúc hơn. Với nhiều em nhỏ, đây không chỉ là buổi tham quan mà còn là lần đầu tiên được trò chuyện trực tiếp với người đã chứng kiến và góp phần tạo nên một phần lịch sử của tổ chức Đội.

Hành trình tiếp tục đưa các em tới Bắc Ninh – vùng đất giàu truyền thống văn hóa và là quê hương của Đội Thiếu niên du kích Đình Bảng.

Tại đây, thiếu nhi được dâng hương, báo công tại Đền Đô; nghe kể về Chiếu dời đô; tham gia trải nghiệm làm bánh xu xê, xem tranh dân gian Đông Hồ, viết thư pháp và thưởng thức các loại hình nghệ thuật truyền thống như quan họ, ca trù, chèo, xẩm.

Nhìn từ góc độ du lịch trải nghiệm, chương trình cho thấy xu hướng “học bằng trải nghiệm” đang được áp dụng ngày càng nhiều trong các sản phẩm du lịch dành cho thiếu nhi. Các hoạt động không còn dừng ở tham quan đơn thuần mà hướng tới việc để du khách trực tiếp tham gia vào đời sống văn hóa địa phương.

Điều này cũng phù hợp với xu hướng phát triển du lịch văn hóa hiện nay, khi du khách – đặc biệt là nhóm khách trẻ và gia đình – có xu hướng tìm kiếm những hành trình mang giá trị trải nghiệm, giáo dục và tương tác cao hơn.

Từ chuyến tàu di sản đến câu chuyện làm mới du lịch đường sắt

“Hành trình 85 năm: Tre bền - Măng vươn” được tổ chức trên nền tảng đoàn tàu du lịch văn hóa “The Hanoi Train – Hà Nội 5 Cửa Ô” – sản phẩm du lịch đường sắt mới ra mắt tại Hà Nội.

Theo thông tin từ đơn vị vận hành, đoàn tàu được thiết kế như một “không gian văn hóa di động”, tái hiện ký ức Hà Nội thông qua kiến trúc, nghệ thuật và ẩm thực.

Điểm dễ nhận thấy là nỗ lực đưa yếu tố bản sắc vào từng toa tàu. Hình ảnh cầu Long Biên, sắc màu sông Hồng, gạch bông, cửa nan chớp hay tranh dân gian Đông Hồ được sử dụng như những chi tiết gợi nhớ về Hà Nội xưa.

Mỗi toa tàu mang một chủ đề riêng: toa Ô Cầu Dền tái hiện không khí thời bao cấp; toa Ô Quan Chưởng và Ô Cầu Giấy gợi nhịp sống phố cổ; toa Ô Chợ Dừa mang phong cách tân cổ điển; trong khi toa Ô Đống Mác tái hiện không gian khu tập thể cũ của Hà Nội.

Đặc biệt, toa tàu mở hoàn toàn lấy cảm hứng từ cầu Long Biên cho phép hành khách trải nghiệm không gian đường sắt theo hướng gần gũi hơn với cảnh quan bên ngoài.

Những năm gần đây, du lịch đường sắt tại Việt Nam đang có xu hướng chuyển dịch từ “phương tiện vận tải” sang “sản phẩm trải nghiệm”. Thay vì chỉ tập trung vào việc đưa khách từ điểm này đến điểm khác, nhiều đoàn tàu bắt đầu được đầu tư theo hướng kể câu chuyện văn hóa vùng miền.

Ở chiều ngược lại, chính những hoạt động như “Tre bền - Măng vươn” cũng mở ra khả năng khai thác mới cho du lịch đường sắt – không chỉ phục vụ khách du lịch thông thường mà còn có thể trở thành không gian tổ chức hoạt động giáo dục, trải nghiệm văn hóa và kết nối cộng đồng.

Kết nối di sản với thế hệ trẻ

Thông điệp “Tre bền - Măng vươn” mà chương trình hướng tới không đơn thuần mang ý nghĩa biểu tượng. “Tre bền” đại diện cho cội nguồn, cho những giá trị truyền thống được gìn giữ qua nhiều thế hệ; còn “Măng vươn” thể hiện sự tiếp nối, trưởng thành của thế hệ trẻ hôm nay.

Trong bối cảnh nhiều giá trị văn hóa truyền thống đứng trước nguy cơ bị lãng quên bởi nhịp sống hiện đại, những mô hình trải nghiệm như chuyến tàu di sản cho thấy một cách tiếp cận mới: đưa lịch sử và văn hóa đến gần hơn với giới trẻ bằng trải nghiệm thực tế thay vì các hình thức tuyên truyền khô cứng.

Điều quan trọng nhất mà hành trình này tạo ra có lẽ không nằm ở quy mô hay hình thức tổ chức, mà ở cảm giác kết nối. Kết nối giữa quá khứ với hiện tại, giữa di sản với đời sống đương đại và giữa các thế hệ trong cùng một hành trình trải nghiệm.

Khi lịch sử được kể bằng âm nhạc, không gian văn hóa và những chuyến đi, ký ức không còn là điều xa vời. Và đó cũng là lúc du lịch trở thành một phần của giáo dục di sản – theo cách tự nhiên và gần gũi hơn với thế hệ trẻ hôm nay.